Hellen van Meene – Tout va disparaitre, Saint-Petersbourg, 2008 – € 1.000

Een foto van Hellen van Meene (1972, Alkmaar) is van verre al te herkennen. Hoe dat komt is moeilijk onder woorden te brengen. De foto’s laten portretten van jongeren (vaak meisjes) zien, confronterend levensecht en tegelijkertijd surrealistisch, in houding, kleding of setting. Van Meene’s foto’s stralen warmte, zelfbewustzijn, onschuld, breekbaarheid, kinderlijke eerlijkheid, en soms onbedoelde intieme spanning uit. Ze fotografeert haar modellen (gewone mensen) in hun eigen omgeving, wat het persoon meteen een verhaal meegeeft. Haar fotoseries maakt ze overal ter wereld, in Rusland, Nederland, Verenigde Staten en Japan, en in alle lagen van de bevolking.

De dualiteit in het werk van Van Meene, tussen echt: ‘echte’ modellen, het gebruik van sober natuurlicht, in hun eigen habitat èn onecht: de volledig in scène gezette situatie, houding, kledingdracht (bijvoorbeeld binnenste buiten), de duidelijk rol (persoonlijk contact) en ingrepen van de fotograaf, geeft een bijzondere spanning aan het werk. De spanning wordt ook veroorzaakt door de momentopname in het jonge leven van de geportretteerde, de fotograaf is op zoek naar de overgang van kind-zijn naar volwassen worden. Volgens Van Meene is daarin een kwetsbaarheid en openheid te zien, die tegelijk gecombineerd is met volwassen willen zijn en kind willen blijven. Weemoed.

In 2008 reist Van Meene naar Rusland (en Letland) af en in verlaten, armoedige, grijze gebieden legt zij jonge mensen vast, die met een soort afstandelijke blik poseren, soms fragiel, soms krachtig. Voor het eerst gebruikt de fotografe ook een panoramische fotocamera, waardoor de omgeving nog meer een rol gaat spelen en kaders schept. Ook zet ze een nieuwe stap en maakt naast de ‘puber-portretten’, intrigerende stillevens van verlaten hoekjes en open plekken in Sint Petersburg. Hierin is weer het natuurlijke licht dat Van Meene weet te vangen in haar foto’s enorm fascinerend. Hoe kan het toch dat Nederlandse vrouwelijke fotografen (neem  ook Desiree Dolron) zo’n sterke band hebben Vermeer? Hollands licht heet dat waarschijnlijk. Bij Hollands Zicht een heel mooi portret van Hellen van Meene aan het werk, dat in 2007 voor het eerst werd uitgezonden.

De catalogi van Hellen van Meene hebben al vele vermeldingen gekregen, niet alleen door de foto’s, maar ook door het prachtige tijdsbeeld dat ze weergeven. Haar laatste boek heet Tout va disparaitre (Everything will disappear) en laat behalve de laatste fotoseries in Rusland, USA en Nederland, ook voor het eerst haar stillevens zien. De editie die we hier bespreken, draagt dezelfde titel als het boek en is van een ongekende schoonheid. Zelfs de kleuren nemen je een beetje mee naar het melkmeisje van Vermeer.

Eind jaren negentig, begin 2000 werd Hellen van Meene wereldberoemd met haar portretten. Ze wordt als een van de belangrijkste fotografen van dit moment gezien. Alle vooraanstaande musea in de wereld hebben werk van haar in hun collectie (Guggenheim, Stedelijk Museum, MOCA Los Angeles, Victoria en Albert museum etc). In 2006 was er een mooi overzicht van haar werk tentoongesteld in Huis Marseille in Amsterdam. Ze wordt in Londen vertegenwoordigd door galerie Sadie Coles en in New York door galerie Yancey Richardson.

Beluister hier een uur durend gesprek met Hellen van Meene (Kunststof, 2002).